treść serwisu

Stwory i potwory

aria-describedby="share_tooltip2" aria-label="Udostępnij"

Treść ścieżki edukacyjnej

Przyczajone w zakamarkach przedmiotów, ukryte w dekoracjach, wyobrażone i wyśnione w różnych zakątkach świata i kultur. Przedstawiamy najciekawsze straszydła, niesamowite i dziwne stworzenia, które teraz mieszkają w muzeach i czekają na ich ponowne odkrycie.

Opracowanie:

Patrycja Żołędowska

Licencja

Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych
1.

Jednorożec

Jednorożce można znaleźć w wielu opowieściach i mitach z różnych części świata. Jako pierwsi opisali je Starożytni Grecy, nie jako część ich mitologii, ale historycznych opisów przyrody! Byli przekonani, że żyją w Indiach – odległym i bajecznym dla nich świecie. W kulturach europejskich często przedstawiane jako białe konie z jednym prostym lub spiralnie skręconym rogiem na czole. Wiele legend mówi, że krew i róg jednorożca mają moc leczenia ran i chorób oraz neutralizowania trucizny.

Jednorożec jako symbol może mieć wiele znaczeń w zależności od kultury i kontekstu.

W religii chrześcijańskiej symbolizuje czystość i niewinność, w kulturze żydowskiej może oznaczać człowieka sprawiedliwego lub być znakiem zbawienia. W kulturze popularnej do dziś zajmuje ważne miejsce jako symbol fantastycznego świata czy rzadkości.

2.

Qilin

W dekoracjach tego dalekowschodniego naczynia, służącego do spalania kadzidła, kryje się wiele niezwykłych stworzeń. Na przykład jego przykrywka zakończona jest figurą zwierzęcia trochę przypominającego jednorożca, a trochę smoka. To Qilin, stworzenie-hybryda, znane w Chinach i innych kulturach Wschodniej Azji. Hybrydy to stwory “złożone” z różnych części zwierząt, a czasem i człowieka. I tak Qilin zamieszkujący tę kadzielnicę złożony jest z głowy smoka z jednym rogiem, tułowia konia pokrytego rybimi łuskami, kopyt wołu i ogona lwa! W różnych okresach Qiliny były przedstawiane trochę inaczej. Bywało, że posiadały jeden, dwa, a czasem nawet trzy rogi.

Pojawienie się Qilina uważane było za dobry znak.

Ukazywał się on tylko tam, gdzie panowała harmonia, a ludzie żyli uczciwie. Symbolizuje dobre rządy i mądrego władcę.

3.

Gryf

Gryf to kolejny fantastyczny stwór-hybryda, skrzydlaty lew o głowie i szponach orła. Najstarsze jego wyobrażenia pochodzą z terenów Mezopotamii i Egiptu i mają ponad 5 tysięcy lat! Występuje też w mitach greckich jako opiekun podziemnego skarbu Apollina – boga piękna i opiekuna sztuk.

W tradycji żydowskiej często obecny jest na przedmiotach w synagogach – jak w tym wypadku – na mosiężnej tablicy sziwiti.

Tablica sziwiti umieszczana była zazwyczaj nad pulpitem kantora w synagodze. Nazwa pochodzi od cytatu z Psalmu 16,8, w języku hebrajskim zaczynającego się od słowa „Sziwiti” czyli „Stawiam zawsze Pana przed sobą”.

4.

Gryf na Pomorzu Zachodnim

W końcu XI wieku lub też na początku wieku XII wizerunek gryfa pojawił się na Pomorzu Zachodnim. Książęta z rodu Gryfitów, którzy tu władali aż do XVII wieku, uczynili kroczącego gryfa godłem swojej krainy. Potem gryf pojawiał się na monetach, chorągwiach rycerzy pomorskich i w herbach rodów, np. Branickich. Dziś występuje nie tylko w herbach wielu pomorskich miast, ale również w ich nazwach, na przykład: Gryfino, Gryfice, Greifswald.

5.

Czart

O ile gryf, ze swoim ostrym dziobem i szponami, jest raczej groźnym stworzeniem, to nie da się stwierdzić z całą pewnością, że jest zły. Co innego w przypadku tego potwora szczerzącego zęby w szyderczym uśmiechu. Przytrzymuje on za kaptur mnicha, który, najwyraźniej przerażony, usiłuje uciec. To czart lub czort, znany z dawnych wierzeń słowiańskich jako demon zła. Później, w religii chrześcijańskiej zwany diabłem. Według różnych przekazów ten pół człowiek, pół kozioł zamieszkiwał bagna, lasy i okolice rzek. Ludzi zwykle gnębił, zsyłał na nich choroby i namawiał do złego.

Czarcie głazy

Niektórzy twierdzą, że oznaką jego niszczycielskiej działalności są do dziś czarcie głazy – wielkie, porzucone samotnie kamienie, które zdają się nie pasować do otoczenia, jakby ktoś celowo je tak cisnął…

6.

Tajemnicze zwierzę

Już na pierwszy rzut oka widać, że to okrutne i dzikie zwierzę. Może wrażenie to wywołuje, oprócz ogromnych pustych oczu i otwartego pyska, jego nieokreśloność, która nie pozwala przypisać mu cech i zachowań znanych nam gatunków zwierząt? Okazuje się, że dla historyków sztuki ta figurka także stanowi nierozwikłaną dotychczas zagadkę...

To jeden z tych potworów, którego nikt nie chciałby spotkać na swojej drodze, a nawet wyśnić nocą!

7.

Demoniczny smok

Demoniczny smok przedstawiony przez Jana Rembowskiego, malarza tworzącego w Warszawie na początku XX wieku, raczej nie wpisuje się w typowe wyobrażenie tego stwora, za to nawiązuje do znanej opowieści o św. Jerzym. Pochodzi ona ze Złotej legendy – jednej z najczęściej publikowanych i czytanych ksiąg w średniowieczu. Według legendy, niedaleko miasta Silene, przy źródle wody, zamieszkał smok. Mieszkańcy, by móc korzystać z wody, składali mu ofiarę z owcy, a jeśli jej nie mieli poświęcali jedną z młodych dziewczyn, wybierając ofiarę przez losowanie. Pewnego razu losowanie wskazało księżniczkę, córkę władcy. W ostatniej chwili, gdy już miała zginąć, pojawił się jednak św. Jerzy na koniu. Zabił smoka i uratował księżniczkę, a wdzięczni mieszkańcy przyjęli wiarę chrześcijańską. Co ciekawe, istnieje też damski odpowiednik tej legendy, gdzie to św. Marta pokonuje smoka.

W chrześcijaństwie smok uosabia zazwyczaj zło, utożsamiany jest z diabłem, grzechem, chaosem czy pogaństwem.

Jednak to fantastyczne stworzenie występuje w licznych mitach i legendach na całym świecie i bywa też przedstawiany pozytywnie.

8.

Chiński smok

Chińskim smokom przypisuje się bogate, pozytywne znaczenie. W mitologii chińskiej smoki mają odmienną od europejskiej symbolikę, pełnią funkcję ochronną i opiekuńczą. Symbolizują dobrobyt i szczęście, a także bóstwo deszczu. Są więc stworami, ale nie potworami. Co ciekawe w potocznym języku chińskim smokami określa się bardzo utalentowanych ludzi.

Jeden z nich opleciony jest wokół szyi tego wazonu!

9.

Coś więcej niż korzeń

Zestawienie najciekawszych stworów i potworów zamieszkujących muzea kończy ta niezwykła figurka. Groteskowa postać o płynnych kształtach i tanecznym ruchu wyrzeźbiona została z korzenia drzewnego, zaś podstawa, na której stoi, to fragment nieobrobionego korzenia. Rzeźbienie w drewnie korzeni jest tradycyjnym rzemiosłem w Chinach, znanym od stuleci. Rzeźbiarz stara się wykorzystać naturalne i niepowtarzalne kształty i fakturę tego materiału.

Jak się pewnie domyślasz, dostrzeżenie w korzeniu czegoś więcej niż kawałka drewna to nie lada wyzwanie! Podejmiesz je?

Stwory i potwory

Słownik pojęć:

SYMBOL – pojęcie, przedmiot, zwierzę itp., które mają jedno znaczenie dosłowne i różną liczbę znaczeń ukrytych

LEGENDA – opowieść o bohaterach lub wydarzeniach historycznych, nasycona jednak fantastycznymi motywami. Zwykle długo przekazywana tylko ustnie, potem utrwalana na piśmie. Najbardziej znane legendy dotyczą świętych

MIT/MITOLOGIA – opowieść lub zbiór opowieści o bóstwach i istotach nadprzyrodzonych, która w pewien sposób tłumaczy świat

HERB – godło państwa, miasta lub instytucji, także dziedziczny znak rodowy szlachty. Herby nadawane są po dziś dzień

GROTESKOWY – przejaskrawiony, przesadny, dziwaczny, komiczny

Obiekty wykorzystane w tej ścieżce edukacyjnej

0
lico

Jednorożec

rysunek

Walentynowicz, Katarzyna

2016

Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN

MPOLIN-M73

Sziwiti

nieznany

non post 1939

Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN

ujęcie całości - lewy bok

Zwierzę - figurka

nieznany

XVIII

Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Widok 1

Wazon

nieznany

2. połowa XIX wieku

Muzeum – Zamek w Łańcucie

Widok 1

Kadzielnica

XIX wiek

Muzeum – Zamek w Łańcucie

czarci kapitel - Ujęcie czarta ciągnącego zakonnicę za welon. Kapitel blokowo-kielichowy, rozszerzający się ku górze, wykuty z jednego kawałka kamienia. Okrągłą podstawę otacza wałek o trójkątnym profilu. Czworoboczne zwieńczenie. Powierzchnia dekorowana płaskorzeźbionymi przedstawieniami pięciu mnichów, stołu eucharystycznego z kielichem i hostią oraz czarta. Postaci o krępej sylwetce i dużych głowach. Brzegi szat dekorowane charakterystycznym podwójnym wałkiem. Czart nagi, o muskularnej budowie, z dużą głową i długimi uszami. Okrągła twarz o migdałowatych oczach, wyszczerzona w szerokim uśmiechu. Relief głęboki, półplastyczny, światłocieniowy. Gładko opracowane tło. Niewielkie obtłuczenia przy podstawie i zwieńczeniu. Brak abakusa. Pęknięcie dookoła kapitela na wysokości powyżej wałka. Pod spodem centralne wgłębienie do umocowania trzpienia łączącego kapitel z trzonem.

Czarci kapitel

nieznany

1330 — 1340

Muzeum Narodowe w Szczecinie

Scena symboliczna walki człowieka ze smokiem. Nagi mężczyzna zwrócony tyłem trzyma oburącz nad głową miecz zamierzając się na smoka, który swym ogonem oplata jego lewą nogę. Smok - wąż w szafirowe i turkusowe pręgi z wypukłymi, żółtymi oczami.

Scena symboliczna - walka

Rembowski, Jan

1909

Muzeum Narodowe w Lublinie

ujęcie całości z przodu

Tancerz - figurka na podstawie

nieznany

XVIII

Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Znaleziono 9 obiektów

Brak wyników

Może Cię również zainteresować:

Dodaj notatkę

Edytuj notatkę

0/500

Jakiś filtr
asd